وعده پزشکیان درباره افزایش اعتبار کالابرگ+جزئیات

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در سی‌وسومین همایش سیاست‌های پولی و بانکی، بار دیگر بر لزوم افزایش اعتبار کالابرگ و اصلاح آن براساس تورم تأکید کرد.

البته او درباره جزئیات این افزایش چیزی نگفت. درحالی‌که مسئولان وزارت رفاه از حذف دهک‌های بالا از فهرست کالابرگ صحبت کرده‌اند چندی پیش خود رئیس‌جمهور بر لزوم افزایش اعتبار کالابرگ برای ۶دهک پایین درآمدی تأکید کرده بود.

چرایی افزایش اعتبار کالابرگ

در جریان اصلاح سیاست‌های ارزی، آیین‌نامه تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم در جلسه ۱۰ دی‌ماه ۱۴۰۴ هیأت وزیران به تصویب رسید. آیین‌نامه‌ای که اساس اجرای طرح نوین کالابرگ به‌صورت ملی بود و در ماده ۳ آن تأکید شده است: «افزایش هزینه ناشی از تغییر قیمت اقلام سبد کالای موضوع این آیین‌نامه به‌صورت فصلی ارزیابی و از محل منابع موجود در حساب پشتیبان از طریق افزایش اعتبار کالابرگ جبران خواهد شد.»

دلیل تصویب این ماده‌قانونی واضح است: دولت خود را مکلف به حمایت از معیشت مردم می‌داند و این کار را مدتی با تخصیص ارز ترجیحی به واردات کالاهای اساسی انجام می‌داد اما از دی‌ماه ۱۴۰۴ تصمیم گرفت با تغییر سیاست‌های ارزی، نحوه حمایت از معیشت مردم را از یارانه ارزی واردات به تخصیص اعتبار کالابرگ تبدیل کند.

در این وضعیت، از آنجا ‌که تکلیف دولت در حمایت از معیشت مردم تغییر نکرده، بدیهی است که مبلغ اعتبار باید متناسب با هزینه کالاهای اساسی مردم به‌روزرسانی شود. همچنان که در سیاست اول فارغ از نرخ ارز در بازار آزاد، دولت سهمیه ارز کالاهای اساسی را با نرخ مصوب تخصیص می‌داد و بر واردات و توزیع و قیمت‌گذاری آن نیز نظارت می‌کرد.

کالابرگ چقدر باید افزایش پیدا کند؟

آخرین اطلاعاتی که مرکز آمار ایران از قیمت کالاهای اساسی و خوراکی‌ها (در اردیبهشت‌ماه) منتشر کرده است، نشان می‌دهد میانگین قیمت این اقلام در مقایسه با آذر ۱۴۰۴(قبل از تغییر نرخ ارز) حدود ۹۵ درصد افزایش پیدا کرده است. طبق این آمارها، روغن مایع با جهش ۲۷۳ درصدی قیمت رکورددار گرانی بوده و در مقابل ماکارونی با رشد ۳۳ درصدی قیمت، کمترین افزایش را تجربه کرده است.

براساس اطلاعات مرکز آمار ایران، هزینه خرید سبد کالابرگ که از ابتدای طرح کالابرگ در دولت سیزدهم رایج شد، در آذرماه ۱۴۰۴ و قبل از تغییر نرخ ارز معادل ۲ میلیون و ۵۷۶ هزار تومان بوده که در اردیبهشت‌ماه به ۵ میلیون و ۳۴ هزار تومان افزایش پیدا کرده است. با این حساب، هزینه خرید سبد کالابرگ در شرایط فعلی ۲ میلیون و ۴۵۷ هزار تومان بیشتر از آذر پارسال است.

نکته مخفی در اعتبار یک‌میلیونی

دولت بعد از تغییر نرخ ارز، اعتبار کالابرگ را یک‌میلیون تومان تعیین کرد و مدعی شد این رقم از افزایش هزینه سبد کالاهای اساسی بیشتر است. این ادعا با استناد آمارهای رسمی مردود است، مگر اینکه سبد مدنظر دولت در طرح ملی کالابرگ با سبد مرسوم طرح قبلی تفاوت بنیادین داشته باشد که با توجه به تمرکز متولیان طرح جدید کالابرگ بر کالری موردنیاز فرد، این احتمال قوی است.

در سبد مرسوم کالابرگ، به ازای هر نفر در ماه ۳ لیتر شیر کم‌چرب، ۲ کیلو برنج ایرانی، یک کیلو تخم‌مرغ، ۲ کیلو گوشت مرغ، ۸۱۰ گرم روغن، ۴۰۰ گرم پنیر یو اف، ۷۰۰ گرم ماکارونی، ۲.۵ کیلو ماست کم‌چرب، ۵۰۰ گرم قندوشکر، ۱.۲ کیلوگرم حبوبات و یک کیلو گوشت گوساله (منجمد) مدنظر قرار گرفته است.

اگر این سبد تغییر نکرده باشد و دولت قصد جبران هزینه تحمیلی به این سبد را داشته باشد، باید اعتبار کالابرگ را ۱۴۵ درصد افزایش دهد تا خانوار قادر باشد با اعتبار ۲ میلیون و ۴۵۰ هزار تومانی، مانند آذرماه سبد کالاهای اساسی خود را تأمین کند اما اگر دولت سبد دیگری مدنظر داشته باشد میزان افزایش اعتبار کالابرگ می‌تواند به میزان رشد تورم مصرف‌کننده در ۶ ماه اجرای طرح یا رشد تورم خوراکی‌ها در این بازه تعیین شود که در بهترین حالت می‌تواند رقمی بین ۴۰ تا ۶۰ درصد (معادل ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان) باشد.

البته اگر دولت رشد تورم فروردین تا خرداد را برای افزایش اعتبار مدنظر قرار دهد افزایش از ۱۵ تا ۲۰ درصد فراتر نخواهد رفت.