آینده بازار نفت تا ۲۰۲۷ به کدام سمت و سو می رود؟

منبع اصلی نمودار منتشرشده، گزارش «وضعیت اقتصاد جهان» سازمان ملل (UN DESA) است. در این گزارش تأکید شده که اختلال در عبور انرژی از تنگه هرمز موجب کاهش شدید عرضه نفت و گاز در بازار جهانی شده و شوکی کم‌سابقه به زنجیره تأمین انرژی وارد کرده است.

بر اساس این نمودار، قیمت نقدی نفت برنت پس از آغاز بحران با جهشی شدید مواجه شده و در مقاطعی به سطوحی نزدیک به ۱۳۰ دلار در هر بشکه رسیده است. هرچند بازارهای آتی انتظار دارند بخشی از این افزایش در ماه‌های آینده تعدیل شود، اما قیمت‌های پیش‌بینی‌شده همچنان به‌مراتب بالاتر از برآوردهای پیش از بحران باقی مانده‌اند.

بررسی منحنی قراردادهای آتی نشان می‌دهد که بازار نفت در سال ۲۰۲۶ به‌طور متوسط در محدوده بالای ۹۰ دلار باقی خواهد ماند و حتی در سال ۲۰۲۷ نیز کاهش قیمت‌ها بسیار تدریجی خواهد بود؛ به‌گونه‌ای که نفت برنت به سختی به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید. این برآورد با نظرسنجی اخیر رویترز از تحلیلگران بازار انرژی نیز همخوانی دارد که میانگین قیمت نفت برنت در سال جاری را بیش از ۹۰ دلار پیش‌بینی کرده‌اند.

اما پرسش اصلی این است که چرا بازار نسبت به کاهش سریع قیمت‌ها خوش‌بین نیست؟

کارشناسان معتقدند حتی اگر تنگه هرمز امروز بازگشایی شود، آثار کمبود عرضه طی ماه‌های گذشته به‌سرعت جبران نخواهد شد. نخستین محموله‌های نفت و فرآورده‌های حاصل از میادین متوقف‌شده خاورمیانه حداقل چند هفته زمان نیاز دارند تا به پالایشگاه‌های اروپایی برسند و این زمان برای بسیاری از مشتریان آسیایی طولانی‌تر خواهد بود.

در واقع مسئله اصلی صرفاً بازگشایی مسیر کشتیرانی نیست؛ بلکه احیای زنجیره کامل تولید، حمل‌ونقل، پالایش و توزیع انرژی زمان‌بر است. بسیاری از پالایشگاه‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل و خریداران بزرگ انرژی طی ماه‌های اخیر الگوهای تأمین خود را تغییر داده‌اند و بازگشت به شرایط عادی به زمان قابل توجهی نیاز دارد.

گزارش سازمان ملل همچنین نشان می‌دهد بازار گاز طبیعی اروپا نیز با شرایط مشابهی روبه‌رو است. نمودار قیمت قراردادهای آتی گاز طبیعی TTF هلند نشان می‌دهد که برخلاف انتظار برخی فعالان بازار، قیمت گاز در سال جاری کاهش محسوسی نخواهد داشت و حتی خطر افزایش مجدد قیمت‌ها نیز وجود دارد.

کارشناسان دلیل این مسئله را کاهش ذخایر راهبردی گاز اروپا و دشوار شدن فرآیند جایگزینی محموله‌های از دست‌رفته می‌دانند. از آنجا که بخشی از صادرات LNG منطقه خلیج فارس تحت تأثیر بحران قرار گرفته، کشورهای اروپایی ناچار شده‌اند برای جذب محموله‌های جایگزین رقابت بیشتری انجام دهند که این امر فشار مضاعفی بر قیمت‌ها وارد کرده است.

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش سازمان ملل، برآورد حجم نفت از دست‌رفته در بازار جهانی است. بر اساس این گزارش، بسته ماندن طولانی‌مدت تنگه هرمز باعث شده عرضه جهانی نفت با کاهش چشمگیری مواجه شود و ذخایر تجاری کشورهای مصرف‌کننده با سرعت بالایی کاهش یابد. سازمان ملل هشدار می‌دهد که برای بازگرداندن بازار به شرایط عادی، تنها افزایش تولید کافی نیست و ذخایر مصرف‌شده نیز باید مجدداً بازسازی شوند.

این موضوع چالش مهم دیگری را آشکار می‌کند؛ ظرفیت مازاد تولید نفت در جهان محدود است. هرچند برخی کشورهای عضو اوپک و همچنین تولیدکنندگان آمریکایی تلاش کرده‌اند بخشی از کمبود عرضه را جبران کنند، اما سرعت افزایش تولید با میزان کاهش عرضه همخوانی ندارد. حتی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اذعان دارد که افزایش تولید در بسیاری از مناطق به سرمایه‌گذاری و زمان نیاز دارد و نمی‌تواند فوراً شکاف ایجادشده را پر کند.

بر همین اساس، بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار جهانی نفت برای رسیدن به تعادل مجدد به دوره‌ای طولانی از تولید فشرده نیاز خواهد داشت. برخی برآوردها نشان می‌دهد حتی در صورت رفع کامل محدودیت‌های موجود، بازسازی ذخایر جهانی انرژی و جبران کسری عرضه می‌تواند بیش از یک سال و نیم زمان ببرد.

پیامدهای این وضعیت تنها به بازار انرژی محدود نمی‌شود. سازمان ملل هشدار داده است که افزایش قیمت نفت و گاز می‌تواند موجب رشد هزینه حمل‌ونقل، افزایش قیمت مواد اولیه و تشدید فشارهای تورمی در اقتصاد جهانی شود. همچنین اختلال در تجارت کالاهای مرتبط با منطقه خلیج فارس از جمله کودهای شیمیایی، آلومینیوم، هلیوم و برخی مواد پتروشیمی، خطر افزایش هزینه تولید در صنایع مختلف جهان را به همراه دارد.

در مجموع، ارزیابی سازمان ملل نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو نیز با یک دوره طولانی بازسازی مواجه است. از نگاه این نهاد بین‌المللی، بازگشایی تنگه هرمز شرط لازم برای کاهش بحران است اما شرط کافی نیست؛ زیرا جبران کمبود عرضه، بازسازی ذخایر و احیای زنجیره‌های انرژی فرآیندی زمان‌بر خواهد بود. در نتیجه، نفت ۹۰ دلاری در سال جاری و نفت بالای ۸۰ دلار در سال آینده، سناریویی است که بازارهای جهانی آن را محتمل‌تر از بازگشت سریع به قیمت‌های پیش از بحران می‌دانند.

۲۲۳۲۲۵