چطور حذف ارز ترجیحی تورم ماهانه رو دوبرابر کرد؟

حتی در روزهای نسبتا آرام و باثبات دهه ۸۰ هم چالش تورم دو رقمی از سر اقتصاد ایران باز نشد و تمام تلاش ها در دولت اصلاحات هم گرچه نرخ تورم را به ۱۰ درصد بسیار نزدیک کرد، موجب نشد تا تورم ایران تک رقمی شود. در ابتدای دهه ۹۰، میانگین تورم ۵۰ ساله حدود ۲۰ درصد بود؛ به عبارت ساده‌تر تورم ایران در بهترین وضعیت، یعنی پیش از تحریم‌های دهه ۹۰ هم چهار برابر میانگین تورم جهان بود.

با آغاز دهه ۹۰، اعمال تحریم‌ها علیه ایران شدتی بی‌سابقه‌تر پیدا کرد. هر چند در میانه آن دهه برای دو سال ۹۵ و ۹۶ که برجام امضا شد، تا حدی کاهش تورم مشاهده شد ولی این دوره مقطعی بسیار کوتاه بود و نتوانست به نحوی شایسته میانگین تورم کشور را کاهش دهد. در حالی‌که در دوره پیش از برجام میانگین تورم سال‌های ابتدایی دهه ۹۰ به ۳۰ درصد رسید، پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۹۷ اما شدت تورم به نحوی بی‌سابقه بالا رفت طوری که از این ۸ سال، ۶ سال تورم بیش از ۴۰ درصد بوده و برای یک سال یعنی در ۱۴۰۱ به بیش از ۵۰ درصد هم رسید.

با وجود این روند تورمی اما شدت افزایش قیمت‌ها در سال جاری حیرت انگیز بوده است؛ یک نگاه ساده به ارقام ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که نرخ تورم ماهانه با وجود روند فزاینده‌ای که از ابتدای سال ۱۴۰۴ داشت، از دی ماه به این سو ناگهان شتابی دو چندان پیدا کرد. از فروردین تا آذر ماه ۱۴۰۴ بالاترین تورم ماهانه تجربه شده ۵ درصد بود که در مهر پارسال به دست آمد و پس از آن یعنی از دی ماه تا به امروز کمترین تورم ماهانه تجربه شده ۵ درصد بود که در فروردین ماه به دست آمد. در مقابل تورم حتی در بهمن ماه به رقم کم سابقه ۹.۴ درصد هم رسید.

هنگامی‌که میانگین تورم ماهانه ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ با ۵ ماه از دی ماه تا اردیبهشت ۱۴۰۵ مقایسه می‌شود، شتاب رشد تورم به خوبی نمایان شود؛ در حالی‌که تا دی‌ماه میانگین تورم ماهانه ۳.۶ درصد بوده که در پنج ماهه دی ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ این شاخص بیش از دو برابر می‌شود و به ۷.۳۴ درصد می‌رسد. از دی ماه به دلیل شوک ارزی و پس از فروردین هم به دلیل محاصره دریایی و مدیریت نامناسب منابع، شوک‌های قیمتی شدت بیشتری پیدا کردند.

تند شدن شیب تورم

محمد تقی فیاضی، تحلیل‌گر اقتصادی  توضیح داد: بررسی روند تورم از ابتدای فروردین ۱۴۰۴ تا پایان اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که تا پایان آذرماه ما با یک وضعیت تورمی مواجه بودیم و پس از آن با وضعیتی دیگر. یعنی تا آذرماه تورم ماهانه اغلب حدود سه تا ۴ درصد بود و اگر بررسی کنیم میانگین تورمی تا پیش از زمستان کمتر از ۴ درصد بود.

فیاضی به شوک ارزی دی ماه اشاره کرد و افزود: به طور مشخص با سیاست حذف ارز ترجیحی و پس از آن حمله ایالات متحده به ایران، تورم به نحو محسوس افزایش پیدا کرد. یعنی در دی ماه که نرخ تورم ماهانه به ۷.۹ درصد رسید، در بهمن ۹.۴ درصد شد و سپس به ترتیب ۵.۶ درصد، ۵ درصد و در اردیبهشت ۸.۸ درصد شد. بنابراین پس از حذف ارز ترجیحی تورم ماهانه میانگین به حدود ۸ درصد رسید که بیانگر افزایش دو برابری تورم ماهانه است.

فیاضی در حالی از دو برابر شدن نرخ تورم در ۵ ماه گذشته سخن گفته که از نظر او نیز پیش از اجرای حذف ارز ترجیحی هم تورم کشور بسیار بالا بود. درواقع از زمان خروج آمریکا از برجام، تورم سالانه اغلب ۴۰ تا ۵۰ درصد بوده اما در ۵ ماه گذشته نرخ تورم سقف جدیدی را زده است و حالا ما در حال تجربه ارقامی هستیم که پیش از این تجربه نکرده‌ایم.

او در مورد تورم نقطه به نقطه هم توضیح داد: این شاخص هم در فروردین پارسال ۳۸ درصد بود و تا مهر ماه به ۴۸ درصد رسید. در آبان نرخ گزارش شده به ۴۹ درصد رسید. در آذر ماه و پیش از شوک ارزی، نرخ تورم نقطه به نقطه ۵۲.۶ درصد بود و در عرض ۵ ماه به نرخ ۸۳.۹ درصدی رسیده است. به این ترتیب در ۷ ماه نخست پارسال تورم نقطه‌ای ۱۰ درصد افزایش یافت و در ۵ ماه گذشته ۳۳.۹ درصد رشد کرده است.

او در ادامه افزود: به این ترتیب در طول ۱۴ ماه نرخ تورم نقطه به نقطه ۴۶ واحد درصد رشد کرد که یک اتفاق در خور توجه است. پیش از حذف ارز ترجیحی و دی ماه ۱۴۰۴ هم تورم رو به افزایش بود اما با شیبی به مرات ملایم‌تر و متاسفانه اکنون یک روند نگران کننده بر قیمت‌ها حاکم شده است. با این وصف نباید انتظار داشت که تورم در خرداد ماه متوقف شود اما ممکن است شیب قیمت‌ها نسبت به اردیبهشت کمتر شود.