یادداشت|تبدیل خونخواهی به آزمون اقتدار جمهوری اسلامی
گروه: یادداشت | کد خبر: 133197 | تاریخ: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ - ۲۳:۴۱
به گزارش پیشگام اقتصاد، سعید شهرابی فراهانی، مدیر مرکز اندیشکده حکمرانی ،سیاستگذاری ومطالعات تمدنی شهید احمدی روشن در یادداشتی نوشت: «تا خونخواهی امام شهید انجام نشود، ما خیابان را ترک نخواهیم کرد.» این جمله، فراتر از یک شعار احساسی، حامل یک پیام سیاسی روشن است: گوینده میخواهد اعلام کند که پایان حضور در خیابان را نه فشار بیرونی، نه خستگی و نه فرمان دیگران تعیین میکند؛ بلکه تحقق مطالبهای میتواند مبنای تصمیم قرار گیرد که آن را حق و مسئولیت خود میداند. اما پشت این موضع، پرسشی جدیتر قرار دارد: آیا قدرت یک جریان را باید با تعداد روزهای حضور در خیابان سنجید یا با توانایی آن برای تبدیل مطالبه به نتیجهای مشخص؟ پاسخ به این پرسش، مرز میان مقاومت نمادین و راهبرد سیاسی مؤثر را آشکار میکند.
۱. مسئله فقط خونخواهی نیست؛ مسئله اعتماد است
وقتی خونخواهی در مرکز یک شعار قرار میگیرد، موضوع صرفاً خشم و اندوه نیست؛ مسئله به حقیقت، عدالت و اعتماد عمومی گره میخورد. جامعهای که خواهان پاسخگویی درباره کشتهشدن یک فرد یا رهبر است، انتظار دارد بداند چه اتفاقی افتاده، مسئولیتها چگونه تعیین میشوند و چه سازوکاری برای رسیدگی وجود دارد. در چنین شرایطی، تکرار شعار بهتنهایی کافی نیست. مطالبهای که هدف روشنی ندارد، ممکن است در چرخهای بیپایان از وعده، انتظار و اعتراض گرفتار شود. اگر هدف، عدالت است، باید بتوان توضیح داد عدالت دقیقاً از چه مسیری و با چه معیارهایی قابل پیگیری است. نکته چالشبرانگیز اینجاست: هیچ قدرتی صرفاً با تکرار ادعای عدالتخواهی، از ضرورت اثبات صداقت خود معاف نمیشود. اعتبار یک مطالبه به شفافیت آن وابسته است، نه فقط به شدت عاطفهای که برمیانگیزد.
۲. خیابان؛ اهرم فشار یا میدان نمایش قدرت؟
خیابان زمانی به یک عامل مؤثر سیاسی تبدیل میشود که حضور مردم بتواند پیام روشنی منتقل کند و توجه تصمیمگیران و افکار عمومی را به مطالبهای مشخص جلب سازد. اما اگر ادامه حضور به هدفی مستقل از نتیجه تبدیل شود، خطر فرسایش افزایش مییابد. حضور طولانیمدت هزینه دارد: خستگی، فشار اقتصادی، اختلال در زندگی روزمره و افزایش اختلافنظر درباره ادامه مسیر. نادیده گرفتن این واقعیتها نشانه اقتدار نیست؛ نشانه فاصله گرفتن از محاسبه واقعبینانه است. قدرت یک حرکت اجتماعی در این نیست که اعلام کند هرگز عقبنشینی نمیکند؛ بلکه در این است که بداند چه میخواهد، چه چیزی به دست آورده و چه زمانی باید روش خود را بازبینی کند. خیابان ابزار بیان اراده عمومی است، نه جایگزین تعریف هدف و سنجش نتیجه.
۳. آیا دشمن واقعاً ضعیف شده است؟
عبارتهایی مانند «دشمن ذلیل شده» و «ما مقتدریم» برای تقویت روحیه جمعی طراحی شدهاند. بااینحال، تحلیل راهبردی با شعار آغاز نمیشود و با شعار هم پایان نمییابد؛ بلکه به شواهد، ظرفیتها و نتایج قابل سنجش تکیه میکند. اگر طرف مقابل واقعاً تحت فشار قرار گرفته است، نشانههای این فشار چیست؟ آیا تغییری قابل اثبات در تصمیمها، رفتارها یا محاسبات او رخ داده است؟ آیا اهداف اعلامشده به نتایج ملموس نزدیک شدهاند؟ پاسخ به این پرسشها بسیار مهمتر از تکرار ادعای پیروزی است. ممکن است یک جریان از نظر روحیه قوی باشد، اما هنوز به اهداف خود نرسیده باشد. همچنین ممکن است طرف مقابل هزینههایی متحمل شده باشد، بیآنکه توانایی ادامه فعالیت خود را از دست داده باشد. در سیاست، اعتمادبهنفس بدون ارزیابی واقعیت میتواند به خطای محاسباتی تبدیل شود. اقتدار واقعی یعنی توانایی تشخیص تفاوت میان پیروزی تبلیغاتی و دستاورد عملی.
۴. چه کسی حق دارد به مردم بگوید خیابان را ترک کنند؟
این پرسش یکی از حساسترین بخشهای ماجراست. اگر گروهی معتقد باشد مطالبه هنوز محقق نشده، طبیعی است که با پایان زودهنگام اعتراض مخالفت کند. در مقابل، کسانی نیز ممکن است ادامه تجمع را پرهزینه یا کماثر بدانند. اما هیچیک از این دو موضع صرفاً به دلیل بلندتر بودن صدا یا ادعای نمایندگی مردم، خودبهخود مشروعیت انحصاری پیدا نمیکند. جامعه یکپارچه و بدون اختلافنظر نیست. حق اعتراض، حق مخالفت با اعتراض و حق انتخاب شیوههای متفاوت مشارکت باید به رسمیت شناخته شود. نمیتوان هرکس را که خیابان را ترک میکند، خائن دانست؛ همانطور که نمیتوان هرکس را که به حضور خود ادامه میدهد، فاقد منطق معرفی کرد. معیار مشروعیت، امکان بیان آزادانه نظرها، رعایت حقوق شهروندان و پاسخگویی درباره تصمیمهاست. اگر قرار باشد به نام مردم سخن گفته شود، باید امکان سنجش واقعی نظر مردم نیز وجود داشته باشد.
۵. تناقض بزرگ: اقتدار با تهدید ساخته نمیشود
جمله «ملت آنها را جمع خواهد کرد» لحنی تقابلی دارد و میتواند بهعنوان هشداری سیاسی علیه کسانی فهمیده شود که خواهان پایان دادن به تجمعها هستند. بااینحال، مرز مهمی میان اعتراض قاطع و تهدید وجود دارد. اگر هدف، دفاع از حق اعتراض است، باید همان حقی را پذیرفت که دیگران نیز برای بیان دیدگاه متفاوت خود دارند. تبدیل اختلاف سیاسی به تهدید، ممکن است فضای گفتوگو را محدود کند و به تشدید تنش بینجامد. قدرت اجتماعی زمانی پایدارتر میشود که بتواند قاطع باشد، بیآنکه به ارعاب متوسل شود؛ بتواند مطالبه کند، بیآنکه حقوق دیگران را نادیده بگیرد؛ و بتواند مخالفان را به پاسخگویی فراخواند، بیآنکه اختلافنظر را به دشمنی مطلق تبدیل کند.
۶. راهبرد برنده چیست؟
- راهبرد مؤثر باید دستکم چهار پرسش را پاسخ دهد: هدف نهایی دقیقاً چیست؟ تحقق آن با چه شواهدی سنجیده میشود؟ چه راههایی برای پیگیری قانونی و مسالمتآمیز وجود دارد؟ و اگر روش فعلی نتیجه نداد، چه گزینههای دیگری در دسترس است؟ بدون پاسخ به این پرسشها، ممکن است انرژی اجتماعی صرف تداوم یک وضعیت شود، بیآنکه مسیر روشنی برای خروج از آن وجود داشته باشد. پافشاری بر اصل عدالت میتواند با انعطاف در روش همراه باشد. بازبینی روش الزاماً به معنای تسلیم نیست؛ همانطور که ادامه حضور الزاماً به معنای پیشرفت نیست. راهبرد بالغ، میان آرمان و ابزار تفاوت میگذارد.
نتیجهگیری: خیابان پایان ماجرا نیست؛ آزمون نتیجه است
پیام این شعار روشن است: مطالبهای که از نظر گوینده هنوز پاسخ نگرفته، نباید صرفاً با یک فرمان کنار گذاشته شود. اما همین موضع باید با پرسشهای دشوار نیز روبهرو شود: مطالبه چگونه تعریف شده است؟ چه شواهدی از پیشرفت وجود دارد؟ و چه راهی برای تبدیل حضور اجتماعی به نتیجهای پایدار در نظر گرفته شده است؟ خونخواهی اگر مطالبه عدالت است، به حقیقتیابی و پاسخگویی نیاز دارد. اقتدار اگر ادعایی سیاسی است، باید در عمل سنجیده شود. اراده عمومی نیز زمانی معنا پیدا میکند که نهتنها امکان اعتراض، بلکه امکان نقد، انتخاب و مخالفت را حفظ کند. خیابان را شاید بتوان با دستور خلوت کرد؛ اما اعتماد را نمیتوان با دستور ساخت. در مقابل، خیابان را هم نمیتوان صرفاً با شعار به پیروزی رساند. معیار نهایی، حقیقتی است که روشن میشود، عدالتی است که تحقق مییابد و نتیجهای است که بتوان آن را بهطور مستقل سنجید.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید